منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (که به منطقه منا نیز معروف است) با جمعیتی نزدیک به ۴۳۰ میلیون نفر، یک ناحیه افتصادی پیوسته و وسیع است که وابستگی زیادی به نفت دارد. در سال ۲۰۱۹، ترکیب تولید ناخالص داخلی (GDP) به ازای هر نفر، برابر با ۸.۰۶۳ (دلار آمریکا) بوده. در سطح کشورها، تولید بازه وسیعی داشته. برای مثال، طبق گزارش صندوق مالی بین المللی (IMF)، سال گذشته، GDP امارات به ازای هر نفر برابر با ۳۷.۷۵۰ دلار، عربستان سعودی برابر با ۲۲.۸۶۵ دلار و مصر برابر با ۳.۰۴۶ دلار بوده است.

این ناحیه، یک بازار واردات لبنیات بزرگ به حساب می آید و ۱۹% صادرات جهانی محصولات لبنی از ۱۲ صادرکننده مهم در طول ۱۲ ماه تا نوامبر ۲۰۱۹ را به خود اختصاص داده. این محصولات شامل پودر شیرخشک کامل، شیرخشک کم چرب، شیرخشک پر چرب و پنیر است.

تولید شیر محلی بخش کوچکی از عرضه شیر این منطقه را پوشش می دهد. هرچند بسته به هر کشور، این مقدار متفاوت است. در برخی از کشورها، مانن عربستان سعودی، سرمایه گذاری قابل توجهی جهت افزایش تولید شیر تازه برای نوشیدن و تولید مواد لبنی فاسد شونده انجام گرفته است.

تاثیر کاهش قیمت نفت خام

این ناحیه از زمان عرضه بی رویه نفت خام در سال ۲۰۱۴، که قیمت ها را به شدت کاهش داد، با اقتصاد بسیار ضعیف تری مواجه بوده است. کاهش تولید نفت خام توسط سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در سال ۲۰۱۷ با هدف تقویت قیمت نفت کمی به بهبود اقتصاد کمک کرده است. بیشتر کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت از اعضای اوپک هستند. طبق گزارش IMF، بین سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۶، GDP کشورهای منطقه منا به ازای هر نفر ۵/۱۵ درصد سقوط داشته. با اینکه این مقدار کمابیش بهبود یافته، ولی با توجه به تخمین IMF، در انتهای سال ۲۰۱۹، تولید ناخالص داخلی همچنان ۵/۸ درصد کمتر از سال ۲۰۱۳ بوده است.

فشار اقتصادی ناحیه بسته به مواجهه نسبی اقتصاد با درآمد نفتی و تاثیر آنها با ذخایر دولتی و هزینه مصرف کنندگان، متفاوت است.

با توجه به کمک های داخلی، تاثیر درآمد نفتی تغییر کمتری داشته. با توجه به تخمین بانک جهانی، درآمد منطقه منا به ازای هر نفر نسبت به سال ۲۰۱۳ در طول پنج سال گذشته کمتر از یک درصد رشد داشته است. تورم بالا، که از سال ۲۰۱۳ به طور میانگین هر سال ۷% بیشتر می شود، این سود ناچیز را از بین برده است.

در نتیجه این فشار اقتصادی، واردات لبنیات این ناحیه، با سرعت بسیار کمتری رشد کرده و نتوانسته تجارت جهانی را گسترش دهد. بعد از بازگشت تقریبا سی درصدی واردات به عرضه بازار در این منطقه، که در سال ۲۰۱۴ و به علت کاهش قیمت لبنیات اتفاق افتاد، از انتهای سال ۲۰۱۴ تا نوامبر ۲۰۱۹، نرخ رشد تجارت لبنیات فقط ۲ درصد بوده است. این درحالیست که تجارت جهانی لبنیات  در این بازه زمانی ۱۵ درصد گسترش داشته است. با توجه به فشار روز افزون مخارج زندگی، واردات لبنیات با کمک رشد ۱۱% جمعیت نسبت به سال ۲۰۱۴،  بسیار متغیر بوده است.

در چند سال اخیر، “کاهش نرخ تجارت” توسط مصرف کنندگان از تغییر ترکیب تجاری لبنیات به منطقه مشخص بوده است. واردات چربی شیر نسبت به سال ۲۰۱۴، حدود یک چهارم کاهش داشته. تقاضای کلی برای پودر شیرخشک  افزایش داشته ولی تقاضا برای شیرخشک کامل متعادل بوده. در بخش هایی از این منطقه، با افزایش مصرف شیرخشک پرچرب در بازارهای بزرگ خاورمیانه، مانند عربستان سعودی و امارات، فرآوران از روغن گیاهی با قیمت پایین تر استفاده می کنند.

نظریه جهانی

مشخص است ویروس کرونا، اخباری است که بازار لبنیات را تحت تاثیر قراداده است. در زمان نگارش این مقاله، کرونا در اروپا پخش شده است. اگر ویروس کرونا نبود، بحث بر سر رشد ضعیف قیمت شیر بود که تعادل بازار را حفظ کرده است. شرایط جوی خشک در جزیره شمالی نیوزلند ممکن است به چالش جهانی بعدی تبدیل شود. در هفته های گذشته، بارش باران بسیار ناچیز بوده و ممکن است فصل تولید شیر اقیانوسیه را که از قبل با مشکلات زیادی رو به رو بود، زودتر از هنگام به اتمام برساند. رشد عرضه محصولات در چارک دوم سال در کشورهای غربی رشد ۵/۱ درصدی خواهد داشت. ولی افزایش رشد به علت مقایسه آن با چارک دوم سال ۲۰۱۹ است که نرخ عرضه محصولات عملا صفر درصد بوده.

انتظار می رود عرضه افزایش چشمگیری در نیمه دوم سال ۲۰۲۰ نداشته باشد. دلیل اصلی این موضوع، عدم تمایل افراد به سرمایه گذاری و گسترش کسب و کار است. به عنوان مثال، در اتحادیه اروپا، قیمت فعلی شیر  برای افزایش نرخ رشد کافی نیست. با این حال، در آینده ای نزدیک اخبار تنها پیرامون یک خبر می چرخد: ویروس کرونا

منطقه منا در سال ۲۰۲۰ همچنان نسبت به قیمت حساس است

بانک جهانی انتظار دارد تولید ناخالص داخلی منطقه منا، بعد از رشد ناچیز ۱/۰ درصدی سال ۲۰۱۹، با افزایش قیمت نفت خام و برقراری تعادل در ایران بعد از اعمال تحریم ها، در سال ۲۰۲۰ رشد ۴/۲ درصدی داشته باشد. با وجود افزایش ناچیز قیمت نفت خام در سال ۲۰۲۰، صادرکنندگان نفت منطقه منا انتظار ندارند به صورت جمعی افزایش دو درصدی را تجربه کنند. در همین زمان، انتظار می رود GDP وارد کنندگان نفت منطقه بیش از ۴ درصد افزایش یابد، ولی تمامی این ارقام بستگی بع درگیری های سیاسی – اقتصادی منظقه دارد.

با تقویت قیمت چربی کره و افزایش تقاضا شیرخشک خاورمیانه، واردات مواد لبنی در منطقه منا در اواخر ۲۰۱۹ افزایش یافته و ذخیره شیرخشک کم چرب اروپا در بازار تمام شده است. تقاضا برای شیرخشک کامل و شیرخشک کم چرب در آفریقا شمالی بسیار کمتر از تقاضا خاورمیانه است، چرا که خرید الجزایر کاهش قابل توجهی داشته. اقدامات محدود کننده الجزایرکه برای مهار یارانه مصرف کنندگان اعمال می شود، ممکن است واردات شیرخشک توسط خریداران خصوصی را محدودتر کند. وضعیت اقتصادی و سیاسی الجزایر همچنان نامشخص است.

مجموع واردات شیرخشک (کم چرب) در این ناحیه تا سطح سال ۲۰۱۴ بهبود پیدا کرده و واردات پنیر به علت دسترسی خرده فروشان که به مصرف کنندگان مرفه عرضه می شود، ارتجاع بیشتری داشته است. واردات پنسر منطقه نسبت به سطح سال ۲۰۱۴، کمی بهتر از سال ۲۰۱۹ است.

با وجود  چشم انداز اقتصادی بهتر، مصرف کنندگان و خریداران محصولات لبنی در این منطقه با توجه به فشار مداوم مخارج زندگی، همچنان نسبت به قیمت حساس هستند. کاهش واردات شیرخشک کامل همچنان به نفع شیرخشک پر چرب است. ولی میزان تقاضا برای چربی کره و پنیر در سال ۲۰۲۰ وابستگی زیادی به قیمت ها خواهد داشت. این موضوع به عرضه و تقاضا در مناطق دیگر وابسته است.